حمام وکیل

19 فوریه 2014
امتیاز این مطلب از نظر شما
(4 آرا)

حمام وکیل در دوره زندیه توسط کریم خان زند (1172 - 1193) در مرکز شیراز، استان فارس، در محله میدان شاه، جنب مسجد وکیل (خیابان طالقانی) ساخته شد.

از قسمت های جالب توجه حمام وکیل می توان به قسمتی به نام شاه نشین اشاره نمود که مخصوص استفاده شاه بوده است. این بنا در غرب مسجد وکیل ساخته شده‌. این حمام بزرگ از پیشرفته ترین اصول معماری زمان خود برخوردار بوده‌. برای مثال، ورودی حمام کوچک است و با شیبی ملایم به هشتی ورودی که پایین تر از سطح زمین قرار دارد می ‌رسد. ورودی به رختکن، زاویه دار ساخته شده و همه این ملاحظات برای این بوده ‌است که از ورود سرما به داخل و از خروج  گرما به خارج از حمام جلوگیری شود. گرم خانه با سنگ فرش پوشیده شده‌ است اما جالب توجه این که در زیر این سنگ فرش دالان ‌های کم عرض و باریکی ساخته شده که هوای گرم و بخار آب در آن جریان می یافته ‌است تا کف حمام زودتر گرم شود. در جنوب گرم خانه، خزینه قرار دارد که دو دیگ بزرگ برای گرم کردن آب داشته ‌است.

در دو طرف محوطه گرم خانه دو شاه نشین و در  دو طرف خزینه دو حاکم نشین ساخته شده‌ است. در وسط هر حاکم نشین نیز حوضی از سنگ مرمر دیده می ‌شود. این حمام  که به عنوان حمام عمومی شهر شناخته می شد، دارای چهار قسمت مرتبط با یکدیگر است. مدخل ورودی این حمام هم اینک یک هشتی است که در ابتدا وجود نداشته و در دوره پهلوی احداث شده است. این هشتی دارای سقفی با گچ کاری برجسته است.

پس از آن سربینه حمام به شکل هشت ضلعی منظم و وسیعی که با هشت ستون یکپارچه سنگی و سقفی گنبدی در وسط، دیده می شود که بیشترین تزیینات را داراست. آهکبری های سقف و دیوار های این قسمت مربوط به دوران کریم خانی بوده که بیشتر به شکل طرح های گلدانی است. اما در زمان قاجاریه، آثار زندیه کلنگی شده و قاجاریان بر روی آن آهکبری هایی به شکل داستان های اساطیری (صحنه هایی از داستانهای قربانی شدن اسماعیل(ع) به دست حضرت ابراهیم(ع)، معراج حضرت محمد(ص)، یوسف(ع) و برادرانش، سلطان سنجر و پیرزن، شیرین و فرهاد، بیژن و منیژه دیده می شود) انجام داده اند، در واقع داستان‌ های این نقوش، از مذهب، سنت، علائق و رویاهای مردم این دیار سرچشمه می ‌گیرد. در حال حاضر نیز  به جهت تنوع بیشتر طرح های قاجاری، یکی دو طرح زندی مرمت شده و در بقیه قسمت ها  طرح های قاجاری حفظ شده اند. در مرمتهای اخیر، تزیینات اولیه حمام را از زیر اندودهای جدیدتر بیرون آورده و مرمت کرده اند.

هورنور یا جامخانه هایی که در سقف تعبیه شده اند، روشنایی این بخش را تأمین می کنند. در اطراف  این سربینه، سکو هایی برای تعویض لباس ساخته شده و چهار حوض سنگی نیز جهت استحمام در آن وجود دارد. ستون های  این حمام از جنس سنگ گندمک گوگرد دار و سخت است. این ستون ها یک پارچه هستند و بر  روی آنها به فرم هندسی، مقرنس گچی کم عمق دیده می شود ولی مقرنس آن برجسته است. در وسط  محوطه سر بینه حوض کثیر الاضلاعی از سنگ ساخته شده و در یک سمت آن راهرویی است که به هشتی دوم منتهی می شود. در کف حمام چندین رج آجر آب خورده کار شده و بین آنها  ساروج ریخته اند تا فشار آب را تحمل کند.

در برزخ یا هشتی دوم که به گرم خانه می رود، قسمتی وجود داشته (در سمت راست  ورودی هشتی دوم ) که دیواری ضخیم، قطور و توپر بوده و در بالای آن (در پشت بام) حوض آبی بوده که آب حمام از آنجا تأمین می شده، پس از تبدیل سر بینه به زورخانه در دوران  پهلوی، این دیوار برداشته شده و راهی به خیابان طالقانی گشوده شد که به در ورودی حمام  تبدیل گشت. هم اینک این در مسدود و به دیوار تبدیل شده است.

میان در از دو بخش تشکیل شده است که بخش اصلی آن فضایی هشتی مانند با طاق رسمی بندی و تزیینات آهکبری بر سقف و دیوارها است. میان در، مطابق معمول، به گونه ای طراحی شده که تبادل حرارت را در بین سربینه و گرم خانه به حداقل برساند و مانع دید مستقیم در بین آن دو گردد.

پس از عبور  از هشتی دوم به گرمخانه حمام وارد می شویم که دارای سه خزینه آب گرم، آب سرد و آب ولرم است. در زیر این خزینه ها کانال هایی به نام گربه رو جهت گرم کردن حمام وجود  دارد.  آب رسانی  به این حمام از طریق چاهی در ضلع غربی (گاو چاه) صورت می گرفته. در زیر خزینه  اصلی (آب گرم) تون حمام قرار دارد. در کف حمام نیز گربه روهایی وجود دارد که در بدنه دیوار به دودکش ها منتهی می شود. این گربه روها علاوه بر آن که گرمای اضافی را به کف حمام منتقل می کند، دوده های ناشی از سوخت را نیز به بیرون هدایت می کند.

در زمان  پهلوی برخی از قسمت های حمام به نمره خصوصی تبدیل شد. چنان که از دو شاه نشین قرینه با دو حوض سنگی موجود در فضای حمام، شاه نشین سمت راست به نمره خصوصی تبدیل شد. هم اینک حوض سنگی آن از بین رفته است. در دوره پهلوی، حمام دایر بود تا آنکه شکافهایی در دیوارها و سقف آن ظاهر شد و بدین سبب، برای حفاظت از آن، تعطیل و سپس مرمت اساسی شد. این بنا با شماره 917 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

پربیننده ترین ها

نوشته های پدربزرگ

" معمار بایستی یک پیامبر باشد... یک پیامبر به مفهوم واقعی کلمه... اگر او قادر نباشد حداقل ده سال جلوتر را ببیند، نمی توان او را یک معمار نامید." فرانک لوئید رایت

افراد آنلاین

ما 47 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

تبلیغات متنی

طراحی سایت و سی دی کاتالوگ با قیمت استثنایی- 09155570533