کاروانسرای شیخ علی خان

11 اکتبر 2013
امتیاز این مطلب از نظر شما
(4 آرا)

کاروان سرای شیخ علی خان (چاه سیاه نو) در 35 کیلومتری شمال غربی اصفهان واقع است.

کتیبه ی سردر کاروان سرا حاکی از اتمام ساخت آن در سال 1098 است. یک لوح سنگی دیگر در این قسمت حاوی این ماده تاریخ است:
روان بهر تاریخ کلکم نوشت**ببانی عطا کرد ایزد بهشت
مصراع دوم این بیت نیز به حساب ابجد تاریخ 1098 را نشان می دهد. بر طبق کتیبه های موجود، بانی این کاروان سرا شیخ علی زنگنه، وزیر شاه سلیمان صفوی، و معمار بنا استاد طاهر، فرزند استاد رضا اصفهانی بوده است. از دیگر بناهای شیخ علی خان می توان به مسجد و حمامی در نزدیکی قلعه تبرک اشاره کرد. در آن محل، بازار و خانه و باغ و کاخی نیز از آثار وی وجود داشته که امروزه از بین رفته است.

ماکسیم سیرو در کتاب "راههای باستانی ناحیه اصفهان" این کاروان سرا را معرفی و قسمت های مختلف آن را وصف کرده است. در این کتاب آمده است که خشک تر شدن فلات ایران موجب شد تا منزلگاه چاه سیاه قدیم یا چهار برج کارایی خود را از دست بدهد و کاروان سرای چاه سیاه نو با دو رشته قنات در یک فرسنگی آن احداث گردد. "اوژن اوبن دسکو"،در اینجا اقامت کرده و در کتاب "ایران امروز"، درباره ی آن نوشته است که از این محل، کاروان های زیارتی استفاده می کرده اند و کاروان های باری کمتر در این راه دیده می شدند.

کاروان سرا در زمینی به ابعاد 80 در 80 متر واقع است و حیاط وسیع آن، که در میانه بنا قرار دارد، به ابعاد 38 در 50 متر است. چهار ایوان در میانه اضلاع حیاط و مجموعه 24 ایوانچه در پیرامون آن (در بین ایوان ها) قرار گرفته است. هر یک از ایوانچه های سه ضلع شمالی و شرقی و غربی با حجره ای مرتبط است. اسطبل ها نیز در پشت این حجره ها امتداد یافته اند که راه ورود به آنها از کنج های حیاط است. در دو گوشه ضلع جنوبی حیاط، دالانی با یک شکست به اسطبل راه می یابد؛ ولی از گوشه های شمال شرقی و شمال غربی، دو دالان کوتاه هر یک به فضایی وسیع با طاق مدور منتهای می شود که به اسطبل ها راه دارد. این فضاها طاق نماهای عمیقی در اطراف خود دارند و تظاهر طاق گنبدین آنها در نمای این جبهه از حیاط جالب توجه است.

در جبهه جنوبی کاروان سرا، دو مجموعه ی مستقل، شامل دو حیاط مرکزی کوچک با ایوانچه ها و حجره های پیرامون آنها، ساخته شده که هریک از این حجره ها مأمن خصوصی خانواده ای مسافر بوده است. دستگاه ورودی بنا در میانه جبهه جنوبی قرار دارد و سردر مرتفع آن با طاق نماهایی در دو طبقه از امتداد افقی نمای ضلع ورودی بیرون زده است. طاق سردر رسمی بندی است و در پشت بغل ها و درون طاق نماهای طرفین آن، تزیینات آجری با نقوش هندسی دیده می شود. وجود ردیف طاق نماهایی در دو سوی سردر موجب امتداد نمای آن در دو طرف شده است. طراح با کم کردن عمق دو طاق نمای انتهایی ضلع ورودی ردیف طاق نماها را به دیوار پُر و مدوّر گوشه های بنا پیوند داده و نمایی کامل و طراحی شده پدید آورده است. این ترفند همچنین نمای جبهه ورودی را از دیگر نماهای بیرونی تفکیک کرده است. گوشه های مدور و حجیم کاروان سرا چون برج به نظر می آیند.

هشتی بنا فضایی است وسیع با قاعده ی هشت و نیم هشت و طاق رسمی بندی. در پیرامون این فضا، غرفه هایی در دو طبقه قرار دارد که روشنایی آنها از پنجره های مشبک آجری طبقه بالا تأمین می شود. حجم مرتفع هشتی و فضاهای پیرامون آن در نمای جبهه ی جنوبی حیاط شاخص است. ایوان مرتفع این ضلع حیاط نیز بر اهمیت این جبهه می افزاید. در سوی مقابل(جبهه شمالی) نیز، ایوانی با ارتفاعی معادل ایوان جنوبی نشسته است. شاه نشین کاروان سرا با ارتفاعی معادل دو طبقه در پشت ایوان شمالی قرار دارد. قرارگیری عناصر مرتفع بر محور ورودی بنا و نیز انتظام متقارن فضاهای دو جبهه شرقی و غربی نسبت به این محور بر اهمیت محور ورودی افزوده است.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

پربیننده ترین ها

نوشته های پدربزرگ

"معماری مانند موجودی زنده است و فضایی پویا که دنیاهای درون و برون را به یکدیگر وصل می کند." آنتونیوگائودی

افراد آنلاین

ما 44 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

تبلیغات متنی

طراحی سایت و سی دی کاتالوگ با قیمت استثنایی- 09155570533