کاروانسرای پاسنگان

(2 آرا)

کاروانسرای پاسنگان واقع در کیلومتر 70 جاده قم- کاشان در تاریخ ۲۰ خرداد ۱۳۲۱ با شماره ی ثبت ۳۵۷ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در فهرست کاروانسراهای ایران، به نقل از کتاب مولر، آمده که این بنا را بازرگانی قزوینی به نام "حاجی محمد باقر" ساخته است.

نصرت الله مشکوتی این کاروانسرا را از بناهای قرن سیزدهم هجری قمری دانسته و مولر نیز احداث آن را به نیمه اول قرن (سال 1807 میلادی - 1222 شمسی) نسبت داده است؛ اما ماکسیم سیرو این بنا را متعلق به پیش از زمان شاه عباس اول صفوی می داند. پاسکال کُست از این کاروانسرا طرح دقیقی در کتاب خود آورده که تقریبا مشابه وضع امروزی آن است. دیولافرا در سال 1299 از بنا دیدن کرده و در سفرنامه خود تصویر نمای ورودی آنرا آورده است؛ ولی این تصویر تفاوت های عمده ای با بنای موجود دارد و احتمالا مربوط به کاروان سرایی دیگر است. چنان که گذشت، درباره تاریخ احداث بنا اختلاف نظر وجود دارد. در گذشته این کاروانسرا به پاسگاه ژاندارمری تبدیل شده بود، اما اکنون متروک و بی استفاده است.

کاروانسرای پاسنگان شکلی مربعی و مساحتی بیش از شش هزارمتر مربع دارد و جزو کاروان سراهای بزرگ است. صحن آن مربعی به ضلع 44 متر است که چهار ایوان و ایوانچه های متعدد آن را احاطه کرده اند. در این کاروان سرا، ایوانچه ها مقدمه ورود به فضای بسته نیستند. در هر ضلع صحن، ایوانی در میانه  و در هر سوی ایوان، دو ایوانچه وجود دارد. مرتفع شدن ایوانها نسبت به دیگر بخش های بنا موجب شکست رخ بام کلی صحن در مرکز هر جبهه و در نتیجه افزایش اهمیت و جلوه ایوانها در صحن شده است.

راه ورود به اسطبل های چهارگانه، که بر گرد بنا حلقه زده اند، از پَخهای گوشه های صحن است. اتاق های چهارپاداران منحصر به فضاهایی کوچک در ورودی اسطبل و در جرز دیوارهاست که امروزه این فضاها مسدود شده است، اما در نقشه کُست از بنا دیده می شود.

ورودی بنا در میانه ضلع جنوبی آن قرار دارد. سردر همسطح نمای خارجی است، ولی از رخ بام کلی بنا بالاتر رفته است. طاق سردر رسمی بندی است و آجرکاری در طاق و پشت بغلهای آن دیده می شود. بر بالای درگاه ورودی، جای خالی کتیبه ای مشهود است. ردیف طاق نماهای بسیار کم عمق در طرفین سردر نمای آن را توسعه داده و بر اهمیتش افزوده است.

دستگاه ورودی کاروان سرا صورتی خلاصه یافته و در ایوان جبهه جنوبی ادغام شده است. به عبارتی دیگر، این ایوان نقش هشتی را ایفا می کند. راه اتاقهای نگهبانان کاروانسرا نیز از همین ایوان است. دو قسمتی بودن سقف این ایوان موید نقش دوگانه ی آن است، یعنی نقش هشتی و ایوان. در طبقه بالای این بخش از بنا، فضاهایی بوده که در تصویر ترسیمی کُست کاملا معلوم است؛ ولیکن امرزه تنها آثار اندکی از دیوارهای آن باقی است. در این تصویر، فضایی نیم باز بر بالای سردر دیده می شود که احتمالا در گذشته در و پنجره های چوبی داشته و به سبب گذر هوا از آن، فضایی مطبوع در این ناحیه گرم بوده است. این فضا قوس نیم دایره بیرون زده ای داشته که باعث افزایش مضاعف ارتفاع سردر می شده است. دو طبقه بودن قسمت ورودی در میانه جبهه جنوبی موجب شده تا در نماهای صحن، این جبهه و ایوان میانی آن اعتبار بیشتری بیابد. وجود ایوان عمیق جبهه شمالی در سوی مقابل ورودی وجود محوری مشخص را به ذهن القا می کند. ایوانهای دو سوی دیگر صحن هر یک حجره ای در انتهای خود دارد که تنها اتاق های مستقل بناست.

درچهار گوشه ی خارجی، چهار برج توپُر مدوّر از سنگ لاشه ساخته اند. این برج ها بر بالای خود کنگره یا جان پناه بلند ندارند و ظاهرا کارکرد دفاعی نداشته اند. دو آب انبار در خارج کاروان سرا و یکی در میانه صحن آن وجود داشته است. چون این کاروان سرا در ناحیه ای خشک قرار داشته، تأمین آب برای کاروان ها از کارکردهای مهم آن بوده است.

گالری تصویر

" از نظر تاریخی معماری عینی ترین و ماندگارترین نتیجهء آرزوی انسان برای یافتن معنا در این دنیای خاکی بوده است." باری.بی.گرین بی

طراحی سایت و سی دی کاتالوگ با قیمت استثنایی- 09155570533

ما 40 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم