کاروانسرای صدرآباد

24 ژانویه 2014
امتیاز این مطلب از نظر شما
(3 آرا)

کاروانسرای صدرآباد در 35 کیلومتری شمال شرق قم واقع شده است. بانی این کاروانسرا به درستی شناخته نشده، اما لرد کرزن، با توجه به نام کاروانسرا، بانی آن را امین السلطان صدراعظم دانسته و بنا بر سفرنامه عضدالملک، این کاروانسرا و آب انبار مجاور آن را ظهیر الدوله مرمت کرده است.

به نوشته ماکسیم سیرو، تا سال 1301، در بین شهرهای قم و ری، یک مسیر تابستانی و یک مسیر زمستانی وجود داشته است؛ و کاروانسرای صدرآباد در خط سیر تابستانی بوده و راهی سنگ فرش متعلق به دوره صفویان داشته است. به نظر کارشناسان، بنای اولیه این کاروان سرا از آثار دوره صفویان است و در دوره قاجاریان، قسمت هایی به آن افزوده اند. در ابتدای قرن چهاردهم هجری قمری، راه دیگری به قم احداث شد که از اهمیت و استفاده راه های قدیمی تر کاست. بدین ترتیب کاروانسرای صدرآباد نیز بی استفاده ماند. این بنا تا امروز به خوبی حفظ و نگهداری شده است.

کاروانسرا صدرآباد دو حیاط (به جز حیاطی کوچک و خصوصی) دارد که فضاهای مختلف در پیرامون آنها نشسته اند. حیاط دوم کوچک تر است و قاعده هشت و نیم هشت و ایوانچه هایی بر گرداگرد دارد. ایوانچه های دو ضلع شرقی و غربی این حیاط عمیق است، اما حجره ای در انتهای آنها نیست. این ایوانچه ها امروزه پوشیده و به حجره تبدیل شده است. دو اسطبل طویل در پشت جبهه های شرقی و غربی و دو اسطبل اختصاصی در گوشه های شمال غربی و شمال شرقی این حیاط قرار دارد. راه اسطبلها نیز در پخهای چهار گوشه حیاط است. راه ورود به این حیاط از ایوان میانه ضلع جنوبی آن است.

 

در دو سوی جبهه ورودی این حیاط، دو فضای متفاوت دیده می شود: در سوی شرقی، حیاط خصوصی کوچکی با ایوان و حجره های اطراف آن، و در سوی غربی، فضای کشیده ای متشکل از سه چهار طاقی در امتداد یکدیگر. در کل، این بخش از کاروانسرا با فضاهایش چون کاروانسرایی کامل است؛ گویی کاروانسرایی در کاروانسرای دیگر قرار کرفته باشد. احتمالا این بخش بنای اولیه کاروانسرا بوده و قسمت های دیگر بعدا به آن اضافه شده است. حیاط اول کاروان سرا بزرگ و مستطیل شکل است و بیشتر صورت خدماتی دارد و تکمیل کننده بخش دوم به نظر می رسد. در پیرامون این حیاط نیز، ایوانچه هایی واقع است که در هر یک از اضلاع شرقی و غربی آن، سه ایوانچه با حجره های پشت خود مرتبط اند. آخرین طاق نماهای این دو ضلع حیاط درگاه ورود به اسطبلهای طویلی است که در پشت جبهه های شرقی و غربی حیاط کوچک قرار دارد. بدین ترتیب، در این جبهه ها، دو ردیف اسطبل به موازات یکدیگر، اما بدون ارتباط با هم، به وجود آمده است.

راه ورود به کاروان سرا، چنان که گفتیم، از میانه ضلع جنوبی حیاط اول است. سردر مرتفع و پیش آمده دستگاه ورودی، صورتی شاخص دارد و تنها بخش مرتفع در حجم کلی کاروان سرا می باشد. این سردر با کمرپوش دو طبقه شده است و در طبقه بالای آن، ایوانچه و حجره ای دیده می شود. حجره مذکور از دو سو در معرض هواست و قاعدتا فضایی مطبوع داشته است. در نمای ضلع ورودی، ردیفی از طاق نماهای عمیق وجود داشته که امروزه به ایوانچه های داخل بنا افزوده شده و به صورت حجره هایی در این ضلع حیاط درآمده است. شکل اولیه و نیز تغییر یافته این ضلع کاروان سرا در فهرست کاروان سراهای ایران دیده می شود، فهرستی که توسط محمد یوسف کیانی و ولفرام کلایس، تهیه شده است.

دو ضلع خارجی شرقی و غربی بنا نیز سراسر پوشیده از طاق نماهای عمیقی است که نمای خارجی مجللی برای کاروان سرا فراهم آورده است. سه برج مدور توپُر در هر یک از این اضلاع نیز به استحکام و زیبایی بنا افزوده است. در مجاورت ضلع جنوبی کاروانسرا، آب انبار بزرگی با دو بادگیر وجود دارد که آب مورد نیاز کاروانیان از آن تأمین می شده است.

گالری تصویر

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

پربیننده ترین ها

نوشته های پدربزرگ

"من ترسیم کردن را به حرف زدن ترجیح میدهم، زیرا ترسیم کردن سریعتر است و مجال کمتری برای دروغ گفتن باقی می گذارد." لوکوربوزیه

افراد آنلاین

ما 81 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

تبلیغات متنی

طراحی سایت و سی دی کاتالوگ با قیمت استثنایی- 09155570533