کاروانسرای امین آباد

کاروانسرای امین آباد در کیلومتر 40، جاده شهرضا- آباده، استان اصفهان واقع شده. بانی این کاروانسرا به درستی شناخته نشده است. این اثر در تاریخ 1 دی 1348 با شماره ثبت 884 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

تاورنیه از این بنا به نام "امین آباد" و "امام آباد" یاد کرده و آن را از بناهای امام قلی خان، حاکم شیراز، دانسته است. ماکسیم سیرو، با توجه به شباهت این بنا با دو کاروانسرای ده بید و خان خوره، هر سه را اثر یک معمار دانسته است. سیرو این کاروان سرا را "امین آباد" می نامد و می نویسد که احتمالا آن را در زمان شاه عباس اول صفوی یا شاه صفی ساخته اند. سیرو در جای دیگر می نویسد که شباهت سردر این بنا با کاروان سرای یزد خواست احتمال احداث آن را در دوره شاه عباس اول بیشتر می کند. پاسکال کست از این بنا نقشه و پرسپکتیو خوبی تهیه کرده است که وضع بنا را در آن زمان نشان می دهد.

این بنا به نظر پژوهشگران از کاروانسراهای دوره صفویان است. اهالی محل نیز احداث این کاروانسرا و مسجد و آب انبار و حمامی در روستای امین آباد را به زمان شاه عباس اول صفوی نسبت می دهند. ژان باتیست تاورنیه در سفرنامه اش، به باغ زیبایی در اطراف این بنا اشاره کرده است که امروزه وجود ندارد. به گفته اهالی محل، در زمان ظل السلطان، به سبب نا امنی منطقه، قوای وی در این کاروانسرا مستقر بودند. پس از آن، ظل السلطان این بنا و آب انبار و حمام و مسجد روستای مجاور آن را به عروس خود بخشید که بعدها ملک التجار آنها را از او خرید. این بناها پس از فوت ملک التجار جزو بناهای وقفی قرار گرفت و وقف نامه آنها در اختیار اداره اوقاف است. کاروانسرای امین آباد در زمان پهلوی اول به قزاق خانه و بعد از آن به مقر ژاندارمری تبدیل شد. این بنا به مرور زمان آسیب هایی دیده و در حال حاضر، سازمان میراث فرهنگی در حال مرمت آن است.

این بنا از معدود کاروانسراهایی است که قاعده هشت دارد. مساحت آن در حدود 2800 مترمربع است که حیاطی به شکل هشت ضلعی بخش عمده ای از آن را اشغال کرده است. سیرو بر این نظر است که مسئله طرح خشک فضای گوشه ها در دیگر کاروانسراها در این بنا با انتخاب شکل هشت ضلعی برای حیاط حل شده است. حیاط به رغم هشت ضلعی بودنش، به سبب وجود ایوانهای میانه چهار ضلع، که دو به دو رو به روی هم واقع شده اند، همچنان الگوی چهار ایوانی دارد. در هر یک از چهار جبهه فرعی (جبهه های بدون ایوان)، شش ایوانچه با حجره های پشتشان و در هر جبهه اصلی، ایوانی در میانه و دو حجره و ایوانچه در طرفین آن قرار گرفته است. بدین ترتیب، جبهه های فرعی و اصلی نماهایی کاملا متفاوت یافته اند. در جرزهای قطور گوشه های حیاط نیز، حجره هایی تعبیه کرده اند. بدین ترتیب، این جرزهای حجیم به زیبایی سبک شده است. در اضلاع جنوب غربی و جنوب شرقی، این حجره ها قاعده هشت و سقف رسمی بندی دارند. مطابق معمول، اسطبلها بر گرداگرد دیگر فضاهای کاروان سرا و دستگاه ورودی حلقه اسطبلها را قطع کرده و آن را به چهار بخش مجزا تقسیم کرده اند.

راه ورود به اسطبلها هشت دالانی است که در طرفین اضلاع اصلی حیاط قرار گرفته است. اکنون بخش زیادی از طاق های اسطبلها فرو ریخته است. هریک از سه ایوان شمالی و شرقی و غربی شاه نشینی در انتهای خود دارد و با دو حجره طرفین خود مرتبط است. به این ترتیب، هر ایوان با فضاهای اطراف خود مجموعه ای پیوسته و وسیع تشکیل می دهد. قاعده شاه نشین ایوان شمالی با دو شاه نشین دیگر متفاوت و به شکل دایره است.

ایوان ضلع جنوبی دو طبقه است و عمقی بیش از دیگر ایوانها دارد. این ایوان جزئی از دستگاه ورودی شده و با فضاهای طرفین خود و سردر، مرتفع ترین بخش کاروان سراست. حجره ها  و ایوانچه های طرفین این ایوان دو طبقه است. بدین ترتیب، نقطه شاخصی در نمای پیرامون حیاط ایجاد و بر ورودی بنا تاکید شده است. در طبقه دوم ایوان جنوبی، تالار وسیعی واقع است که از یک سو، به حیاط کاروانسرا و از سوی دیگر، از دورن سردر، به فضای پیرامون کاروانسرا دید دارد. دو رویه بودن این فضا، موجب شده است که همواره نسیم مطبوعی در آن جریان داشته باشد.

سردر مرتفع کاروان سرا و طاق نماهای طرفین آن اندکی از سطح دیوار پیش آمده  و در میان نمای ساده برجها و ا ضلاع طرفین آنها، متشخص شده اند. دیوارهای خارجی کاروانسرا همگی سنگی و فقط دیوار ضلع جنوبی (جبهه ورودی) تماما از آجر است که این خود تاکیدی بر این جبهه بناست.

سردر مستقیما به ایوان جنوبی راه دارد. اتاقهای کاروانسرادار و نگهبانان در طرفین این ایوان واقع است. دیوارهای حیاط آجری و پایه آنها سنگی است. ایوانچه های پیرامون حیاط همگی سقفهای رسمی بندی دارند. در نماهای اصلی، بر بالای ورودی اسطبلها و در پشت بغل ایوانها، تزیینات آجری و عباراتی با خط بنایی وجود داشته است. امروزه بخش زیادی از پوشش ایوانچه ها و لبه فوقانی بنا و نیز تزیینات آجری آنها فرو ریخته است.

با توجه به نقشه ترسیمی پاسکال کست، سکویی هشت ضلعی در میانه حیاط وجود داشته که آن هم از بین رفته و امروزه توسط سازمان میراث فرهنگی بازسازی شده است.

در هشت گوشه خارجی بنا، هشت برج تعبیه کرده اند. این برجها، علاوه بر آنکه به نمای خارجی بنا از حیث بصری استحکام بخشیده اند، نقش مهمی در امنیت کاروانیان داشته اند. تاسیسات دفاعی، از جمله برجها و محل های تیراندازی بر بالای آنها و دیوارها، حکایت از آن دارد که امین آباد منطقه ای پرخطر بوده است. در حال حاضر، کنگره دیوار خارجی کاروانسرا وجود ندارد؛ ولی جزئیات آن در تصویر ترسیمی ژان باتیست تاورنیه دیده می شود.

گالری تصویر

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

qr code logo-samandehi  
" بدان که علاوه بر آنچه قابل دیدن است، بعدهای پنهان بسیاری در معماری وجود دارند. از آنها استفاده کن. بیاموز که آنها را حس کنی، بشنوی، ببویی و بچشی، به همان میزان که با چشمانت می بینی. زمان، هوا و بسیاری چیزهای دیگر از ابعاد پنهانند که باید درک شوند و در طراحی معماری به کار گرفته شوند." الکساندر تومبازیس

طراحی سایت های پویا و سی دی کاتالوگ های تمام فلش- 09155570533

ارائه خدمات چاپ، کپی و صحافی فنر با قیمت ویژه در مشهد- 09352220688