کاروانسرای شاه عباسی کرج

(8 آرا)

کاروانسرای شاه عباسی کرج در خیابان قدس، میدان قدس واقع شده. این بنا منسوب به دوره صفویان است؛ ولی امروزه مدرکی دال بر آن در دست نیست. در دوره معاصر نیز، اولین مدرسه کشاورزی ایران در این کاروانسرا تشکیل شده و اکنون در اختیار وزارت کشاورزی می باشد.

این کاروانسرا بنایی است با قاعده مربع شکل و مساحتی در حدود 3700 مترمربع، که حیاطی مربع شکل با ضلع نزدیک به سی متر در میانه آن قرار دارد. در پیرامون این حیاط، مانند اغلب بناهای مشابه، ایوانها و ایوانچه هایی قرار گرفته و هر یک از ایوانچه ها به حجره ای در پشت خود راه دارد. در گوشه های شمال شرقی و شمال غربی حیاط نیز، ایوانچه هایی احداث شده که هر یک به سه حجره متصل است. امروزه این حجره ها را به ایوانچه ی جلوی آنها الحاق کرده و فضایی بزرگ پدید آورده اند. نقشه های ارائه شده در اینجا صورت اصیل بنا را نشان می دهد. حجره های این کاروانسرا در مقایسه با بناهای مشابه کوچک تر است و در کل، در این بنا، سطح نسبتا کمی به حجره ها اختصاص یافته است.

گرداگرد بنا اسطبل قرار دارد. راه ورود به اسطبلهای جبهه شمالی از دو سوی ابتدای ورودی در داخل بناست؛ اما راه اسطبلهای جبهه جنوبی از پخهای گوشه حیاط است. در واقع، وجود دو نوع راه متفاوت به اسطبلها از ممیزات این کاروانسرا می باشد؛ چون در دیگر کاروانسراها معمولا این راهها طرح مشابهی دارند. قرار گرفتن ورودی در ضلع شمالی از دیگر ویژگی های این کاروانسراست؛ زیرا در دیگر کاروانسراها، ورودی معمولا در ضلع جنوبی است.


سردر این کاروانسرا با دو طاق نما در طرفین آن از امتداد افقی نما پیش تر آمده است. رخ بام مستقیم بنا نیز در این نقطه شکسته شده و بالاتر رفته است. ردیف طاق نماهای عمیق در این ضلع بنا به نمای ورودی اهمیت و تشخص بیشتری بخشیده. بر بالای درگاه ورودی بنا، جای خالی کتیبه ای دیده می شود که احتمالا حاوی اطلاعات مربوط به تاریخ احداث بنا بوده.

کاروانسرای شه عباسی کرج، فاقد هشتی است؛ و به عبارت دیگر، هشتی آن با ایوان شمالی ترکیب شده است. در سوی مقابل ورودی، در میانه جبهه جنوبی نیز، ایوانی مشابه ایوان شمالی دیده می شود که انتهای آن از طرفین باز شده و بدین گونه، فضای وسیعی شبیه به شاه نشین، پدید آمده. ایوانهای دو جبهه شرقی و غربی هم بسیار عمیق اند و مانند دو ایوان شمالی و جنوبی، رخ بام کلی حیاط را شکسته اند و از این رو، الگوی چهار ایوانی بنا کاملا جلوه کرده است.

کاروانسرا برج یا عنصر برج مانند ندارد و نماهای خارجی آن راست گوشه است. نبود برج در اطراف بنا و همچنین فقدان اتاق محافظان در دستگاه ورودی سیمای کاروانسرایی درون شهری به این بنا بخشیده و نشان می دهد که معمارش کمتر نگران امنیت آن بوده است.

پی این بنا از سنگ و دیوارهای آن، از آجر و ملاط ساروج ساخته شده. دور تا دور حیاط این کاروانسرا، 21 حجره جهت استراحت مسافرین و 5 بارانداز برای نگهداری کالاها و استقرار همراهان و نگهبانان طراحی شده. قناتی در مسیر شمال به جنوب از این کاروانسرا می گذشته که حلقه چاه آن در حیاط کاروانسرا موجود است. یک حوض سنگی در وسط حیاط بوده که قسمتی از آن در زیر کف فعلی مدفون است.

کاروانسرای شاه عباسی کرج، در طول حیات خود کاربری های متنوعی داشته؛ ابتدا به عنوان پناهگاه برای استراحت کاروانیان و حیوانات آنها به کار می رفت و در اوایل دوره قاجار به عنوان اردوگاه نظامی استفاده می شد. در اواخر دوره قاجار هم با تغییرات و تعمیراتی که در بنا به وجود آمد به عنوان اولین مدرسه برزگران ایران مورد بهره برداری قرار گرفت. در دوران پهلوی با انتقال مدرسه برزگران به محل دانشکده کشاورزی فعلی، بنا به عنوان انبار غله اداره کشاورزی کرج مورد استفاده قرار گرفت. با تأسیس اداره میراث فرهنگی کرج و استقرار آن در محل کاروانسرا، عملیات حفاظت و مرمت بنا آغاز شد و انبار غله به جای دیگری انتقال یافت. این اثر با شماره 1368 در تاریخ 1356/01/11 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

" معمار بایستی یک پیامبر باشد... یک پیامبر به مفهوم واقعی کلمه... اگر او قادر نباشد حداقل ده سال جلوتر را ببیند، نمی توان او را یک معمار نامید." فرانک لوئید رایت

طراحی سایت و سی دی کاتالوگ با قیمت استثنایی- 09155570533

ما 53 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم