كليسای سن استپانوس

25 آگوست 2013
امتیاز این مطلب از نظر شما
(6 آرا)

سنت استپانوس برگرفته شده از نام استپانوس (یا همان استفان در زبان ارمنی) شهید اول راه مسیحیت است و در اغلب کشورهای جهان کلیساهای متعددی با همین نام وجود دارد. علاوه بر آن به دلیل قرار گرفتن کلیسا در روستای «دره شام» به این نام نیز خوانده می شود.

همچنین به دلیل متروکه بودن محل، به خارابا کلیسا نیز شهرت دارد. سنت استپانوس یا سنت استفان اولین شهید راه مسیحیت است که در 26 دسامبر سال 36 میلادی در اورشلیم توسط یهودیان سنگسار شد. کلیسای سن استپانوس، سنت استپانوس یا استفانوس مقدس دومین کلیسای مهم ارامنه ایران است که از نظر اهمیت بعد از قره کلیسا قرار می گیرد. این بنا در استان آذربایجان شرقی در 17 کیلومتری غرب شهر جلفا و در فاصله 3 کیلومتری کرانه جنوبی رودخانه ارس در محلی به نام قزل وانک (صومعه سرخ) واقع شده است.

این کلیسا در سده نهم میلادی ساخته شد ولی به علت زلزله دچار آسیب های جدی شده بود که در دوران صفویه مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت. این اثر در تاریخ 15 اسفند 1341 با شماره ثبت 429 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کلیه محوطه کلیسا در قلب کوه ها و در میان طبیعت سبز منطقه مرزی جلفا و جمهوری آذربایجان قرار گرفته. این کلیسا مورد احترام تمام مسیحیان و تقریبا تمامی ادیان است، اما در واقع به شاخه مسیحیان گریگوری (پیروان گریگور روشنگر) که ساکن ارمنستان هستند تعلق دارد. در یک روز از سال هزاران نفر از ارمنیان در این نقطه گرد هم می آیند تا ضمن زیارت، مراسم و مناسک خاص خود را به جای آورند.

درباره تاریخ بنای کلیسا، اظهارات گوناگونی ابراز شده. عده ای آن را از بناهای اوایل مسیحیت می دانند و برخی چون تاورنیه بنای آن را به دوره صفویه نسبت می دهند. در حالی که شیوه معماری بنا، مصالح ساختمانی و تزئینات مفصل و زیبای آن این مطلب را تأیید می کند که کلیسا همانند و هم زمان با کلیساهائی چون تادئوس در بین قرن چهارم تا ششم هجری (دهم تا دوازدهم میلادی) ساخته شده و سبک معماری آن تلفیقی از شیوه های مختلف معماری اورارتو، اشکانی و رومی است که بعد از به وجود آمدن بناهای شگرف سنتاچمیادیزین، طاطائوس و آختامار و سنت استپانوس به شیوه معماری ارمنی شهرت یافت. این کلیسا در محوطه ای محصور از درختان و دره سرسبزی واقع شده و حصار سنگی که بنا را احاطه نموده، بارویی است بلند با هفت برج نگهبانی و پنج پشت استوانه ای سنگی مانند دژهای مستحکم دوره ساسانی و قرون اولیه اسلام.

دروازه این بارو در وسط دیوار غربی تعبیه شده و دارای دری چوبی و آهن کوبی شده است. در پایه های طرفین و طاق جناغی آن سنگ تراش با حجاری های ظریف به کار رفته و نقش برجسته ای از مریم و کودکی عیسی در پیشانی طاق نمای آن به چشم می خورد. این کلیسا دارای سه ساختمان اصلی و مشخص و همچنین قسمتهای فرعی مختلفی است. سه قسمت اصلی عبارتند ار: نماز خانه اصلی، اجاق دانیال، برج ناقوس. در سال 1384 کارشناسان سازمان میراث فرهنگی طی مرمت بنا، بقایای استخوان حواریون و قدیسین مسیح را کشف کردند که طبق روایات تاریخی در این کلیسا نگهداری می شده است. آن ها بقایای استخوان ها را در میان دو طاق کلیسا شناسایی کردند. علاوه بر بقایای استخوانی چند تکه تخته مربوط به جعبه های نگهداری این استخوان ها، چند تکه پارچه زرد و آجری، تکه های موم، گل اخرا و دانه های کندر نیز در این محوطه شناسایی شده است. اسقف اعظم و خلیفه ارامنه تهران و شمال ایران با ارزشمند خواندن بقایای استخوانی یافت شده در این کلیسا از احتمال تعلق این بقایا به جسد حضرت یحیی خبر داد.

برج ناقوس بر روی ایوان دو طبقه ای متصل به دیوار جنوبی کلیسا قرار گرفته و دارای گنبدی هرمی شکل و هشت ضلعی است که بر روی هشت ستون استوانه ای از سنگ سرخ با سرستون های زیبا استوار گردیده. این برج در زمان عباس میرزا نایب السلطنه مرمت شده است. پیشانی طاق های بین این ستون ها که پا طاق گنبد برج محسوب می شوند، با نقوش برجسته فرشته، صلیب، ترنج، ستاره و گل هشت پر زینت یافته و در سطح ایوان برج، قبوری از بزرگان آیین دین مسیح به چشم می خورد و در دیوار ضلع شمالی این برج که بخشی از دیوار جنوبی کلیسا نیز بشمار می آید، تصاویر بر جسته ای از مریم مقدس و عیسای مسیح مشاهده می شود. در صحن این برج، تعدادی قبر به چشم می خورد که گفته می شود متعلق به افراد سرشناس و بزرگ مسیحی است. همچنین گویا ناقوس برج توسط ایتالیایی ها برای مرمت برده شده اما برگشت داده نشده است. نمازخانه در زمینی به ابعاد 16 در 21 متر بنا شده است. در ورودی منبت کاری با تزئینات بسیار زیبای آن در وسط ضلع غربی تعبیه شده و از آثار نفیس اوایل دوره قاجاریه و احتمالاَ زمان عباس میرزا السلطنه فرزند فتحعلی شاه به شماره می آید. حجاری پایه ها و طاق نماها و نیم ستون ها و زنجیره های جوانب و مقرنس کاری ها و تزئینات طاق سردر به قدری بدیع است که بی شک از شاهکارهای هنر حجاری محسوب می شود.

نقش برجسته هایی از حواریون و قدیسین و فرشتگان بر پیشانی طاق نماهای اضلاع شانزده گانه گریو گنبد که در حقیقت پاطاق گنبد زیبای نمازخانه کلیسا محسوب می شود مشاهده می گردد، پوشش این گنبد به صورت هرمی با سبک خیاری سی و دو پهلوئی است که بر روی یک پلان ستاره شکل شانزده پر قرار دارد. داخل طاق نماهای گریو گنبد یک در میان پنجره ای تعبیه شده که طاق هلالی تو در توئی دارد و بالاتر از پنجره، تصویر برجسته یکی از حواریون در داخل قابی چهار گوش نمای بیرونی آن را زینت می دهد. کتیبه ای از سنگ ماسه ای سرخ رنگ به خط نستعلیق بر بالای در ورودی و زیر طاق مدخل کلیسا به چشم می خورد که مورخ به سال 1245 هجری قمری مبنی بر خرید قریه دره شام جلفا توسط عباس میرزا نایب السلطنه فرزند فتحعلی شاه از مجبعلی بیگ نخجوانی به مبلغ سیصد تومان و وقف آن به کلیسای سنت استپانوس است.

فضای داخل کلیسا به صورت صلیب (باسلیکا) می باشد که از سه قسمت ایوان نمازخانه و محراب تشکیل شده است. ایوان بر روی دو ستون و دو نیم ستون قرار گرفته در پشت آن و زیر گنبد اصلی نمازخانه کلیسا واقع شده است. گوشه های مقرنس پاطاق گنبد دارای تصاویری رنگی است که شیوه نقاش های مذهبی قرن 16 و 17 میلادی را به یاد می آورد. محراب در جانب شرقی نمازخانه قرار گرفته که 96 سانتیمتر از کف نمازگاه بلندتر است. ازاره محراب از سنگ مرمر است و بالای این ازاره ها را هفت طاق نمای جناغی دو طبقه زینت می دهد. از جمله تزئینات شگرف درون معبد سه نمازگاه سنگی انفرادی با حجاری های زیباست. یکی از این نمازگاه ها را در وسط محراب قرار داده اند و دو تای دیگر در طرفین شمالی و جنوبی و نمازخانه بزرگ و در محاذات همدیگر قرار گرفته اند. این نمازگاه‌ها از آثار دوره قاجار به حساب می آیند.

اجاق دانيال: تالاری است متصل به دیوار شمالی کلیسا که 6 متر عرض و نزدیک به 20 متر طول دارد و به سه قسمت مساوی تقسیم می شود:
1- اجاق دانیال که به وسیله دیوار از تالار جدا شده و به نام دانیال از قدیسین قرن پنجم میلادی معروف است.
2- تالار اجتماعات در وسط قرار گرفته است.
3- محل غسل تعمید در انتهای شرقی تالار واقع است که در آن سکوی بلندی به چشم می خورد که میز سنگی غسل تعمید در وسط آن نهاده شده است.

مدرسه مذهبی یا دیری در کنار کلیسا وجود دارد که قدمت آن را به بیش از 900 سال پیش نسبت می دهند. که در چهار طرف آن اتاق هایی وجود داشته که طبقه فوقانی آن جهت استراحت مسافرین و زائرین و طبقه زیرین محل اصطبل چهار پایان آنان بوده است. این دیر فعلاً در دست تعمیر است.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

پربیننده ترین ها

نوشته های پدربزرگ

" معماری یک بازی زیباست. برای این بازی، هم به مقررات نیاز داری و هم به بازیکن.تو اگر بخواهی نظریه پرداز یا تاریخ دان شوی، باید مقررات را مطالعه کنی. اما اگر می خواهی طراح شوی، باید به تمرین بازی نیز بپردازی." الکساندر تومبازیس

افراد آنلاین

ما 84 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

تبلیغات متنی

طراحی سایت و سی دی کاتالوگ با قیمت استثنایی- 09155570533