مسجد جامع بروجرد

14 نوامبر 2013
امتیاز این مطلب از نظر شما
(7 آرا)

یکی از نخستین مسجدهای ساخته شده در ایران که بنای آن را به قرن دوم تا سوم هجری نسبت می دهند، مسجد جامع بروجرد (معروف به مسجد جمعه) می باشد. بروجرد از شهرهای قدیمی غرب ایران است که در شمال دشت حاصلخیز سیلاخور در استان لرستان قرار گرفته‌ است.

 بنای‎ مسجد جامع‎ از نظر شکل‎ از نوع مساجد تک ایوانی ‎‎می باشد. این مسجد دارای دو درب غربی و شرقی است که به صورت غیر مستقیم به صحن اصلی باز می شوند. در جنوب صحن، گنبد و ایوان اصلی مسجد که قدیمی ترین بخش آن است قرار دارد و در ضلع شمالی نیز شبستان مسجد با ارتفاعی کمتر از سایر بخش ها قرار گرفته که در تابستان ها فضای خنکی را ایجاد می کند. ایوان جنوبی دارای دو گلدسته است که بعدها به مجموعه افزوده شده است.

متن فرمانی از شاه عباس دوم صفوی بر بالای ورودی غربی مورخ به 1022 است. ماده تاریخ کتیبه ای منظوم بر منبر گنبدخانه سال 1069 را نشان می دهد. بر در مسجد، که اکنون در محل اتصال شبستان غربی به گنبدخانه گذاشته اند، تاریخ 1092 دیده می شود. دو لوح سنگی در طرفین ایوان مسجد به تاریخ 1209 است.

"حموله بن علی بروجردی"، حکمران شهر بروجرد و وزیر بنی دُلَف، به عنوان بانی اولیه مسجد معرفی شده است. در دوره های بعد، تقی خان رازانی بروجردی و حاج سلیمان کاشی بخش های دیگر مسجد را بنا نهاده اند. یکی از دیدنی های اصلی این مسجد منبر چوبی نه پله و حکاکی روی آن است، که تاریخ هزار و شصت و هشت هجری قمری را نشان می دهد. واقف و سازنده منبر درویش یار محمد نجار و سازنده در ورودی سلطان محمد بوده است. در کتیبه ای به خط کوفی، که در کاوش های اخیر بدست آمده، ابوالعز محمد بن طاهر بن سعید بانی گنبد معرفی شده است. بر محراب گچ بری شده، نام محمد صادق و بنّا رستم خوانده می شود. خطاط کتیبه ایوان محمد معین بن عبد الصمد بروجردی بوده است.

حسین حزین بروجردی در تذکره حزین آورده که این مسجد در جای آتشکده ویران شهر بروجرد احداث شده است؛ و محمد جواد مقدس جعفری، مولف جغرافیای شهرستان بروجرد آن را بنایی دانسته که در قرن سوم هجری قمری به دستور و نظارت قاسم بن عجلی، معروف به "ابودُلَف"، از حکمرانان مامون و معتصم عباسی، بنا شده است.

بر اساس منابع بررسی شده و کاوش های صورت گرفته، قدیمی ترین بخش مسجد گنبد اصلی است که با الحاقات دوره های بعد محصور شده است. سفالینه های یافت شده نشانه ی استمرار فعالیت های ساختمانی در بنا و تعمیر و بازسازی آن از قرن سوم تا قرن یازدهم هجری قمری است؛ ولی دوران رونق مسجد را می توان مقارت با دوره سلجوقیان دانست. لایه های شناسایی شده در عمق 230 سانتی متری کف فعلی گنبدخانه نشانه وجود بنایی از قرون اولیه هجری قمری در آن جاست. پس از این دوره، با احداث ستون های آجری و طاق ها و تویزه های خشتی، کف گنبدخانه را تا سطح فعلی آن بالا آورده اند. با توجه به هم سطح بودن کف فعلی گنبدخانه با شبستان های طرفین آن، می توان احداث این دو شبستان را با بالا آوردن کف گنبدخانه هم زمان دانست.

کشف چهار سکه نقره با تاریخ های 851 و 853 در شبستان غربی این احتمال را که شبستان های مذکور در نیمه دوم قرن نهم هجری قمری ساخته شده باشد تقویت می کند. بعدها فضای خالی زیر گنبدخانه را پر و طاق های خشتی این فضا را خراب کرده اند که با توجه به کشف سکه ای با تاریخ 1124 در این محل، می توان این اقدامات را به اوایل قرن دوازدهم هجری قمری نسبت داد. در سال 1209، تقی خان رازانی، حاکم بروجرد در دوره فتحعلی شاه قاجار، ایوان و مناره های طرفین آن را احداث و به گنبدخانه ملحق کرد.

در سال 1213، حاج سلیمان کاشی، شبستان شمالی مسجد را بنا نهاد. پوش خارجی گنبد، که از آثار دهه های اخیر است، به وسیله سازه فلزی به گنبد داخلی متصل شده و معلوم نیست که در قدیم، گنبد پوش دوم داشته است یا نه. کاشی های سطح خارجی گنبد بر اثر عوامل جوی آسیب دیده و به شدت فرسوده شده است.

در سال های 1356 و 1357 شمسی، تعمیراتی در مسجد صورت گرفت و ایوان بین دو مناره کلاف کشی شد. در سال های اخیر، در ضمن تعمیرات استحکامی، بنای گنبدخانه نیز بررسی و دقیق تر شناسایی شده است. در این اقدامات، پوشش گچی کلیه سطوح داخل گنبدخانه زدوده شد که به کشف کتیبه ای آجری به خط کوفی در سراسر جبهه جنوبی و بخش فوقانی محراب منجر شد؛ همچنین قطعاتی از تزیینات نقاشی روی گچ در بخش فوقانی نمای محراب به دست آمده که به دوره تیموریان و زمان احداث شبستان های طرفین گنبدخانه نسبت داده می شود. به احتمال قوی، بقیه این تزیینات در پشت محراب احداثی در دوره قاجاریان پنهان شده است. در کاوش های اخیر، فضای وسیع زیر گنبدخانه از خاک تخلیه و سقف این فضا با سازه فلزی بازسازی شده است.

گالری تصویر

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

پربیننده ترین ها

نوشته های پدربزرگ

"معماری مانند موجودی زنده است و فضایی پویا که دنیاهای درون و برون را به یکدیگر وصل می کند." آنتونیوگائودی

افراد آنلاین

ما 56 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

تبلیغات متنی

طراحی سایت و سی دی کاتالوگ با قیمت استثنایی- 09155570533