مسجد امام

06 جون 2014
امتیاز این مطلب از نظر شما
(6 آرا)

مسجد امام یا مسجد شاه که به مسجد جامع عباسی نیز شهرت دارد، یکی از مساجد میدان نقش جهان اصفهان است که در طی دوران صفوی ساخته شد و از بناهای مهم معماری اسلامی ایران به شمار می رود.

مسجد امام، شاهکاری جاویدان از معماری، کاشی‌ کاری و نجاری در قرن یازدهم هجری است. مسجد شاه (امام خمینی) در جنوب میدان امام واقع شده که در تاریخ 15 دی 1310 با شماره ثبت 107 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ساخت این مسجد در سال 1020 هجری به فرمان شاه‏ عباس اول در بیست و چهارمین سال سلطنت وی شروع شده و تزئینات و الحاقات آن در دوره جانشینان او به اتمام رسید. معمار مهندس آن استاد علی اکبر اصفهانی و ناظر ساختمان، محبعلی بیک الله بوده اند و خوشنویسانی چون علیرضا عباسی، عبدالباقی تبریزی، محمد رضا امامی، محمد صالح امامی در آن کتیبه نگاری کرده اند.

این بنا نمایانگر اوج یک هزار سال مسجد سازی در ایران است. سنت های شکل‌ دهی، آرمان‌ ها، شعایر و مفاهیم دینی، نقشه که از انواع قدیمی تر و ساده‌ تر به‌ آرامی کمال یافته، عناصر بزرگ ساختمانی و تزیینات، همه در مسجد امام با عظمت و شکوهی که آنرا در شمار بزرگترین بناهای جهان قرار داده، تحقق و یگانگی یافته است. تمامی این مسجد دارای تناسبی شاهانه است و بر شالوده ای وسیع بنا شده. قوس نیم گنبد سردر خارجی در میدان 27 متر بلندی دارد و بلندی مناره ها 33 متر است. مناره‌ های بالای شبستان از آن هم بلندتر است، در حالی که گنبد روی آن بالاتر از همه قرار گرفته. جلوخان، که خود تقریباً ساختمانی است، حالتی دعوت کننده دارد که جمعیت بیرون را به پناه، امنیت و تجدید قوا در مسجد فرا می خواند.

 

نمای حیاط به دالان‌ ها، طاقچه‌ ها، توده‌ های مقرنس های روشن و نوارهای درازی از کتیبه های سفید درخشان آراسته است و سراسر آن از کاشی‌ های هفت رنگ الوان پوشیده شده که مایه‌ های آبی بر بالای پوشش زیرین مرمر با مایه های طلایی مستولی است. دوقابی که در دو طرف مدخل واقع شده طرح سجاده را دارد که نمازگزار بر آن نماز می خواند. در فاصله‌ ای بیشتر حجم جالب توجه این نما، که گاه بر اثر رنگ آبی درخشانش حالتی تقریبا اثیری پیدا می کند، کاملاً بر میدان مسلط است و در تضاد با کاخ برازنده شاهی، برتری خیره کننده دین را بر قدرت دنیوی و اهمیت اساسی دین را در زندگی شهر نشان می دهد.

جلوخان رو به شمال است، همچنانکه ضرورت میدان بوده، ولی از آنجا که محراب می باید رو به قبله باشد (یعنی شمال شرقی به جنوب غربی) برای جلوگیری از قناس شدن سلیقه و دقت زیادی لازم بود. این مشکل با موفقیت حل شده. شخص از جلوخان وارد دهلیزی عالی می شود که از ویژگیهای بناهای تاریخی ایران از زمانها قدیم بوده. این دهلیز مدور است و از این رو هیچ جهتی ندارد و می تواند مانند پاشنه ای باشد که محور بنا بر روی آن بچرخد. دهلیز رو به طاق بلند ایوان شمالی باز می شود و از عمق تاریک آن، انسان ناگهان حیاط روشن از آفتاب را می بیند.

نقشه پی و ساختمان بنا هر دو نشان دهنده اعتقاد به سادگی در اسلام است و مفهومی بنیادی را نمایان و بیان می کند، که همانا برادری و برابری مومنان می باشد، که همگی از دسترسی بی واسطه به رحمت خداوندی برخوردار شده اند. حرکت و ارتباط در همه جا تسهیل شده و در هیج جا مانعی وجود ندارد. کف مسجد هیچ پله، نرده یا صفه ای ندارد. هیچ در بسته ای دیده نمی شود، هیچ دالان تونل مانند، جایگاه همسرایان، غلام گردشی، هیچ ساختار جداگانه ای مانند مذبح، هیچ فضای اختصاصی، هیچ جایگاه ممتاز وجود ندارد، درست همان طور که هیچ مراسم اختصاصی، هیچ شی مقدس و هیچ سلسله مقامات دینی موجود نیست. دیوارها در میان نقش گل و بوته های باغ مانندشان گم می شوند، یا به باغهای واقعی و طبیعی باز می شوند. به خاطر تمرکز بار روی ستون ها هشت گوش، چشم اندازهای وسیعی پدید می آید و فضای خالی به حداکثر می رسد. طاق های بلند و وسیع و تقاطع های عالی و خوش آهنگ، انحناهای تند فضاهایی را نشان می دهد که آزادانه تا محراب، همچون موجهایی در یکدیگر فرو می روند. نمازگزاران، وقتی که به نماز جماعت ایستاده اند و یا به تنهایی در فضای ارتباطی پدید آمده شرکت جسته اند، یکدیگر را می بینند. آگاهی متقابل و عبادت مشترک هسته اصلی اسلام است و در اینجا ساختمان در خدمت دین در آمده است.

کتیبه سردر مسجد به خط ثلث علیرضای عباسی و مورخ به سال 1025، حاکی از آن است که شاه عباس این مسجد را از مال خالص خود بنا کرده و ثواب آن را به روح جد اعظم خود شاه طهماسب اهدا نموده. محاسبه جهت قبله این مسجد توسط شیخ بهائی انجام شده. این قبله یابی که با استفاده از ابزارهای آن زمان صورت پذیرفته تنها هفت درجه با جهت واقعی قبله اختلاف دارد.

ارتفاع گنبد عظیم مسجد امام 52 متر و ارتفاع مناره‏ های داخل آن 48 متر و ارتفاه مناره های سردر آن در میدان نقش جهان 42 متر است. از نکات جالب در مسجد انعکاس صوت در مرکز گنبد بزرگ جنوبی است. قطعات بزرگ سنگ های مرمر یکپارچه و سنگابهای نفیس، از دیگر دیدنیهای جالب این مسجد است. این مسجد عظیم دارای دو شبستان قرینه در اضلاع شرقی و غربی صحن است. یکی از این شبستانها (شبستان شرقی) بزرگتر اما ساده و بی تزیین است و دیگری (شبستان غربی) کوچکتر است اما تزییناتی با کاشیهای خشت هفت رنگ دارد و محراب آن نیز از زیباترین محرابهای مساجد اصفهان است. در دو زاویه جنوب غربی و جنوب شرقی دو مدرسه به طور قرینه قرار دارد که مدرسه زاویه جنوب شرقی را که حجره هایی نیز برای سکونت طلاب دارد، مدرسه ناصری و مدرسه زاویه جنوب غربی را سلیمانیه می نامند. ارتفاع ایوان بزرگ جنوبی مسجد 33 متر است و دو مناره در طرفین آن قرار گرفته اند که ارتفاع هر یک از آنها 48 متر است. این دو مناره با کاشی تزیین شده اند و نامهای محمد و علی به طور تکراری به خط بنایی بر بدنه آنها نقش بسته است. گنبد بزرگ مسجد تزئینات جالبی از کاشیکاری دارد و نیز داری کتیبه ای به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت لاجوردی است. سبک معماری این بنا به شیوه اصفهانی است.

تزیینات عمده این مسجد از کاشیهای خشت هفت رنگ است. در مدرسه جنوب غربی مسجد قطعه سنگ ساده ای به شکل شاخص در محل معینی تعبیه شده است که ظهر حقیقی اصفهان را در چهار فصل سال نشان می دهد و محاسبه آن را شیخ بهائی دانشمند، فقیه و ریاضیدان معروف عهد شاه عباس انجام داده است. اسپرهای طرفین در ورودی 8 لوحه با نوشته هایی مشکی بر زمینه فیزوه ای دارند که در هر یک از این اسپرها 4 لوحه کار گذاشته شده. در جلو خان سردر مسجد نیز کتیبه هایی با عبارات و اشعاری وجود دارد. تخت سنگ بزرگی نیز در ضلع غربی جلوخان هست که از نوشته‏ های آن تنها بسم الله الرحمن الرحیم به جا مانده. کتیبه نمای خارجی سردر، خط ثلث سفید بر زمینه کاشی خشت وجود دارد. اشعاری به خط نستعلیق در اصلی مسجد را که پوشش نقره و طلا دارد زینت بخشیده؛ در این اشعار سال اتمام و نصب در 1038 تا 1052 ذکر شده؛ اشعار فوق الذکر 16 بیت است که هشت بیت آن بر یک لنگه و هشت بیت دیگر بر لنگه دیگر آن به طور برجسته نقش بسته است. این در، در ضلع جنوبی واقع است.

و در نهایت اینکه، مجموعاً هفت سنگاب در مسجد امام وجود دارد:
۱- سنگاب در ورودی: این سنگاب بر روی پایه ای هشت ضلعی در برابر در ورودی مسجد قرار دارد و از سنگ یشم ساخته شده. کتیبه ای بر روی این سنگاب وجود ندارد و بر سطح خارجی آن، با فاصله ای از لبه، نقش های برجسته گل و بته کنده کاری شده است. از اواخر دهه 1370 حفاظی چوبی برای جلوگیری از آسیب های احتمالی دور سنگاب نصب شده که در سال 1389 با حفاظی شیشه ای تعویض شد. با وجود حفاظ امکان لمس سنگاب وجود ندارد.
۲- سنگاب چهلستون غربی: این سنگاب هم از سنگ یشم ساخته‌ شده و بر پایه‌ ای هشت ضلعی در میان دو مربع سنگی پاشویه‌ دار قرار گرفته‌ است. علاوه بر نقش‌ های گل و بته در سطح خارجی سنگاب، در اطراف لبه آن اشعاری به خط نستعلیق بصورت برجسته کنده‌ کاری شده‌ است و در بین بیت‌ های شعر اصلی، جملات شعر گونه دیگری در وصف امام علی(ع) نگاشته‌ شده‌ اند.
۳- سنگاب چهلستون شرقی: این سنگاب از جنس سنگ آهک است و به این دلیل دارای نقش و رگه های طبیعی است. پایه آن هشت گوش است و در میان دو پاشویه چهارگوش قرار دارد.
۴- سنگاب گنبد غربی: این سنگاب از جنس سنگ مرمر است و پایه ای چهار گوش دارد که در میان دو پاشویه قرار گرفته. آب اضافی که از سنگاب بیرون می ریخته در پاشویه ها جمع می شده. به علت نرم بودن جنس سنگ مرمر، در طول زمان متأسفانه، مردم یادگاری هایی بر روی این سنگاب نوشته‌ اند.
۵- سنگاب گنبد شرقی: این سنگاب قرینه سنگاب گنبد غربی است و دارای همان جنس، شکل و خصوصیات نصب است.
۶- در دالان مشرف به حیاط در گوشه جنوب غربی مسجد: سنگابی وجود دارد که این جملات بر روی آن حک شده اند: "وقف حضرت امام حسین(ع) کرد این حوض را، هر که طمع کند، به لعنت خدا گرفتار شود. سنه 1901". به نظر می رسد که سنگتراش تاریخ را اشتباه حکاکی کرده باشد و تاریخ درست احتمالاً سال 1091 ه.ق است که برابر سال 1059 خورشیدی و مصادف با حکومت شاه سلیمان خواهد بود.
۷- در انتهای شرقی مدخل اصلی مسجد: سنگاب دیگری قرار دارد که شبیه به سنگاب دالان جنوب غربی است و دارای چند نقش ساده و ناقص بر بدنه و برجستگی جای کاسه آب است. این سنگاب بر روی پایه گردی قرار دارد.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

پربیننده ترین ها

نوشته های پدربزرگ

"همه معمارند و همه چیز معماری است." هانس هولاين

افراد آنلاین

ما 73 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

تبلیغات متنی

طراحی سایت و سی دی کاتالوگ با قیمت استثنایی- 09155570533