قلعه والی

27 مارس 2014
امتیاز این مطلب از نظر شما
(3 آرا)

قلعه والی ایلام در عهد قاجار و در دشت میان کوهی ایلام، بالای تپه چگا میرک در سال 1326 هجری قمری ساخته شد. چشمه بی بی، آب این قلعه را تامین می‌کرده و به سبک گذشته با استفاده از تنبوشه آب چشمه به محوطه حیاط مرکزی قلعه هدایت می شده است. در حال حاضر قلعه در ضلع شمالی خیابان پاسداران ایلام قرار دارد.

این بنای تاریخی در سال 1326 ه.ق به دستور غلام رضا خان والی فیلی در محله ای به نام حسین آباد فیلی که به ده بالا مشهور بوده، احداث گردید. غلامرضاخان والی این محل و بنا را برای اسکان خود در فصل تابستان انتخاب کرده و آن را بر روی تپه ای نه چندان بلند احداث کرد و با توجه به آن، ارتفاع فعلی کف حیاط از اطراف آن محدوده 3/5 تا 4 متر است.

قلعه والی در زمینی به مساحت 4687/17 متر مربع احداث شده که از این مقدار زمین، فضای سبزی به مساحت 1792/4 متر مربع در ضلع جنوبی باقی مانده است. این قلعه زیر بنایی برابر 1466/01 متر مربع دارد و مساحت حیاط درونی آن برابر 1393/4 متر مربع می باشد. قلعه والی در زمان ساخت در فضایی کاملاً باز ساخته شده ولی با پیش رفت شهرنشینی اطراف آن با ساختمانهای مسکونی و اداری محصور گردید. موقعیت قلعه به نحوی است که از سمت شمال با کوچه ای شش متری و از سمت غرب با خیابانی هشت متری، از ساختمانهای مسکونی اطراف خود جدا شده است. از شرق نیز با ساختمان اداری اداره کل امور اقتصاد و دارایی ایلام محصور شده و از جنوب به خیابان پاسدارن منتهی می شود. در ضلع شمالی قلعه والی تالار (شاهنشین) زیبایی وجود دارد که ابعاد و اندازه داخلی آن بزرگتر از سایر اتاق ها می باشد.

در وسط تالار حوض کوچکی قرار دارد که اطراف و داخل آن با سنگ مرمر مزین شده بود و در زمان بازسازی با کاشی های رنگی تزئین گردید. این حوض در اطراف چشمه ای که در آن زمان پر آب بوده ساخته شده، ولی به مرور زمان این چشمه خشک و کم آب شده و برای اینکه حالت نمادین چشمه حفظ شود در باسازی قلعه با اجرای لوله کشی این قسمت نیز مرمت گردید تا به دست فراموشی سپرده نشود. وجود نرده های مشبک آجری به رنگ فیروزه ای، تراس های سرپوشیده ضلع جنوبی، همراه با پنجره های مشبک با شیشه های الوان، اورسی های قلعه، ستون های دایره ای، سرستونهای منقوش در ایوان، قوسهای کمانی و تزئینی و کاربندی بالای آن با کاشی های رنگی، درختان بلند و کهنسال کاج و حوض مستطیل شکل در صحن جلوی قلعه چشم انداز کاملاً زیبایی به قلعه و معماری آن داده است.


قلعه والی در زمان جنگ تحمیلی تا حدود 50 درصد تخریب شد که در سال 1367 و با همکاری سازمان میراث فرهنگی، بعد از دو سال تلاش بی وقفه در سال 1369 بازسازی آن به اتمام رسید و در اختیار مدیریت میراث فرهنگی استان ایلام قرار گرفت. در جریان بازسازی سعی بر آن شد که معماری و سبک دیرینه آن حفظ و تغییراتی در آن داده نشود ولی با توجه به این مسئله، تغییراتی جزئی از قبیل کارگزاری تیرآهن در سقف ایوان های قلعه، سقف خرپشته ها و در اجرای طاق ضربی آنها، حذف و یا اضافه کردن دیوار در اتاقها و غیره داده شد. در اجرای سقف کلیه اتاق ها، از ملات گچ و آجر استفاده شده و در آنها از انواع و اقسام قوس های باربر و غیر باربر (تزئینی) استفاده شده است.

اسامی این قوس ها عبارتند از: قوس جناقی، قوس نیم دایره (حلالی) و قوس سه قسمتی. قوس سه قسمتی فقط به جهت نماسازی استفاده شده و باربر نیست.کلیه این قوس ها از نظر اجرایی به سبک قوس رومی اجرا شده اند و اطراف آنها با شکستگی در آجر، برجسته نشان داده شده و همراه با کاشی های ریز رنگی تزئین شده اند. قوسهایی که به این سبک (سبک رومی) اجرا شده اند از مقاومت بالایی در مقابل فشارهای وارده بر خوردار هستند.

در اجرای پوشش سقف اتاقها، هدف بوجود آوردن سقفی تقریباً گنبدی شکل و پشت بامی تخت و یکنواخت بوده. برای این امر ابتدا قوس های جناقی بر روی پایه های 75 سانتیمتری اجرا شد، سپس برای اینکه سقف از داخل به شکل گنبدی مانند دیده شود، با استفاده از سه کنج سازی و یا طاق چشمه در اطراف قوسهای جناغی، نمای داخلی سقف به صورت گنبدی شکل اجرا شد. در قسمت بالای دیوار، فاصله بین قوسها را با خورده های آجر و مواد سبک پر کرده و بدین ترتیب سقفی گنبدی شکل و پشت بامی تخت بوجود آمد. کلیه دیوارهای قلعه باربر بوده که با طاق نماهایی با ابعاد یکسان و قوسی نیم دایره تزیین شده اند. پوشش کلیه کف اتاقها، داخل حیاط و پشت بام قلعه آجر فرش و ملات گل و آهک بوده که در بازسازی با ملات ماسه و سیمان جایگزین گردید. برای جلو گیری از نفوذ رطوبت به داخل قلعه در هنگام بازسازی بدین ترتیب اقدام شد که ابتدا لایه های قبلی که شامل آجر فرش و ملات کاه و گل بود برداشته شد، سپس روی بام قیر اندود شد و بر روی لایه قیر آسفالت به ضخامت سه سانتیمتر و یک لایه ایزوگام و آسفالت اجرا گردید و برای حفظ شکل پیشین قلعه بر روی آنها یک لایه آجر فرش کشیده شد.

اکثر اتاق های قلعه تبادل داخلی داشته و تو در تو بنا شده اند، قلعه دارای 20 اتاق بزرگ، پنج اتاق کوچک، چهار ایوان و دو تراس کوچک در ضلع جنوبی است. ضلع شرقی و غربی قلعه کاملاً با هم قرینه بوده و با کف حیاط اختلاف ارتفاعی حدود 80 سانتیمتر دارند و با چهار پله سنگی با کف اتاق ها و ایوان ها ارتباط دارند. قلعه با سه راه پله با چرخشی 90 درجه به پشت بام متصل می شود. قلعه دو برج نگهبانی به صورت نیم دایره در راس ضلع شمال شرقی و شمال غربی دارد و اطراف آن کنگره هایی جهت قرار گرفتن نگهبان ها برای دیدبانی وجود دارد. در داخل راهروها محل هایی به صورت طاق نما در دیوار احداث گردیده که محل استقرار نگهبانان بوده است. در راهرو مدخل ورودی ضلع شرقی، همچنین داخل اتاق شاهنشین و قسمت ورودی نگهبانی، سقف ها با کاشی های رنگی کار بندی و به وسیله گچبری های زیبایی تزیین شده اند در این قلعه شش زیرزمین در سه ضلع شمال، غرب و شرق وجود دارد که ارتفاع آنها تا زیر سقف دو متر است و روشنایی آنها به وسیله پنجره های مشبک آجری و رنگی از داخل حیاط تامین می گردد. عمده مصالح به کار رفته شده در ساختمان قلعه والی آجر و در مواردی از سنگ بوده. همانند کرسی چینی قلعه، دیوارهای حائل در ضلع جنوبی و استفاده از سنگ نما در ازاره داخل حیاط. در بازسازی قلعه در سقف ها و قوس ها، از ملات گچ، و در دیوارها و زیر آجر فرشها از گل و آهک و در مواردی از ملات ماسه و سیمان استفاده شده.

موزه این قلعه شامل این موارد می باشد: آداب و رسوم مناطق مختلف، پوشش اقوام استان ایلام، حرفه هايي همچون کشاورزي، نمد مالي، خیاطي، چيت سازي، گليم بافي، قالي بافي، زندگي در سياه چادر، مراسم عروسي و پيکره هايی از شخصيت های مختلف است که در قرون قبل زندگي می کردند.


به گفته خانم فریا استارک در سفرنامه الموت لرستان و ایلام: "در داخل حیاط نیز به سبک موسوم در ایران دو حوض ساخته بودند، تعدادی گل میخک و اطلس و چند درخت کوچک انار کاشته شده بود که به حیاط حالتی سرخوش و دلپذیر داده بود". بر اساس اثر محمودیان، این دژ بیشتر جنبه نظامی داشته و دور تپه ها کانالی طبیعی قرار دارد که که مانند خندقی از دژ محافظت می کند که در یک قسمت از این خندق طبیعی رودخانه دویرج می گذرد.

گالری تصویر

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

پربیننده ترین ها

نوشته های پدربزرگ

"تعریف درست معماری بطوریکه آن را از یک مجسمه متمایز کند، عبارت است از هنر طراحی مجسمه برای یک مکان خاص و جانمایی آن در آنجا بر اساس مناسب ترین اصول ساختمان.” جان راسکین

افراد آنلاین

ما 97 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

تبلیغات متنی

طراحی سایت و سی دی کاتالوگ با قیمت استثنایی- 09155570533